Plus Ultra | Kruispunt overname- en strafrecht |  31 juli 2025

Stel, na een bedrijfsovername in Amerika door uw internationale participatiemaatschappij ontdekt u dat het overgenomen bedrijf delicten heeft gepleegd. Uw vooronderzoek was uitputtend grondig, daar ligt het niet aan. In de overeenkomsten garandeerde het bedrijf bovendien dat volledig voldeed aan de wet. Maar nu blijkt van niet. Wat nu?

Allereerst uiteraard even Herb Alpert – Rise uit Plus Ultra’s muzieklijst aanzetten en synchroniserend met de Caribische golven en bries mee vloeien. Dat maakt de ontspannende strandwandeling wel zo aangenaam.

Terug naar maart 2024. Toen heeft het Parket Nationale Veiligheid (“Parket”) van het Amerikaanse Openbaar Ministerie (“O.M.”) een speciaal vervolgingsbeleid voor fusies en overnames ingevoerd waarmee bedrijven strafvervolging kunnen voorkomen, indien zij uit eigen beweging sanctie- en exportdelicten melden bij het O.M.

Daar is kort na invoering een beroep op gedaan nadat een participatiemaatschappij had ontdekt en eigener beweging had gemeld bij het O.M. dat een door de maatschappij overgenomen bedrijf zich schuldig had gemaakt aan sanctie- en exportdelicten. Het O.M. kondigde op 16 juni 2025 aan de participatiemaatschappij en haar gelieerde maatschappijen niet te zullen vervolgen. Dit is de eerste strafrechtelijke afdoening sinds de invoering van het nieuwe beleid waarbij het O.M. besluit niet een overnemende partij te vervolgen.

Volgens het O.M. kwam de kwestie aan het licht medio 2021 tijdens de pandemie nadat de participatiemaatschappij een bedrijf in de V.S. en het V.K. had overgenomen. De nieuwe algemeen-directeur was op bezoek bij het overgenomen bedrijf in de V.S. om te beginnen met de samenvoeging van de bedrijfsvoering. Tijdens dat bezoek ontdekte hij echter dat het overgenomen bedrijf nog een openstaande transactie had met een klant uit een land waarvoor Amerikaanse sanctie- en exportbeperkingen gelden. Hij annuleerde de transactie onmiddellijk.

Samen met de participatiemaatschappij schakelde hij vervolgens advocaten in om intern onderzoek te doen. Daaruit bleek dat het overgenomen bedrijf meerdere transacties had uitgevoerd met partijen die onderworpen waren aan verschillende Amerikaanse sanctie- en exportbeperkingen. Dit was op heimelijke wijze gedaan. Zodra zij vaststelden dat personeelsleden van het overgenomen bedrijf mogelijk delicten hadden gepleegd, hebben de participatiemaatschappij en de directeur dit direct — nog vóór afronding van het onderzoek — gemeld bij het O.M.

Uit de processtukken blijkt dat het overgenomen bedrijf 23 verkooptransacties had uitgevoerd in strijd met het sanctierecht. Het had bepaalde chemicaliën voor gebruik bij aardolie en staal verkocht aan bepaalde landen die waren onderworpen aan sancties. Bij sommige verkooptransacties werden de chemicaliën uit de V.S. gevoerd, waardoor het bedrijf tevens in strijd handelde met de toepasselijke exportbeperkingen. De bij de overtredingen betrokken personeelsleden (onder anderen de toenmalige algemeen-directeur) hadden valse verklaringen gedaan in de exportdocumentatie en administratie van het bedrijf over de daadwerkelijke identiteit en locatie van de klanten. Ook hadden zij andere collega’s binnen het bedrijf valselijk ervan verzekerd dat de transacties van het bedrijf met klanten die onderworpen waren aan sancties, voldeden aan de wet- en regelgeving. Met deze verboden transacties had het bedrijf circa USD 3,33 miljoen aan omzet gegenereerd. Daarnaast hadden zij ook valse facturen gemaakt ter ontduiking van douaneheffingen en belastingen ten belope van circa USD 1,66 miljoen.

Belangrijk: tijdens de verkooponderhandelingen tussen het bedrijf en de participatiemaatschappij, hadden de voormalige eigenaars in hun garanties en verklaringen de participatiemaatschappij ervan verzekerd dat het bedrijf voldeed aan het Amerikaanse sanctie- en exportrecht.

Bij aankondiging van deze zaak meldde een topambtenaar van het O.M. dat de participatiemaatschappij na de bedrijfsovername de heimelijke overtredingen snel had ontdekt, gestopt en gemeld bij het O.M. Door haar zelfmelding en het daaropvolgend opsporingsonderzoek kon de toenmalige algemeen-directeur vervolgens worden vervolgd, heeft hij in 2024 schuld erkend en bij veroordeling USD 1.600.000 verbeurd en is ook het overgenomen bedrijf met het O.M. een buitenvervolgingstellingsovereenkomst (Nederlandse woorden zijn zo lang), of overeenkomst van geen vervolging, aangegaan. Ingevolge deze overeenkomst zal het O.M. geen vervolging instellen tegen het bedrijf en verbeurt het bedrijf het uit de schendingen van het sanctie- en exportrecht wederrechtelijk verkregen voordeel van in totaal USD 3.325.052,10.

Parallel aan deze strafrechtelijke afdoening is de bestuursrechtelijke afdoening gecoördineerd met andere betrokken instanties van het Ministerie van Financiën en het Ministerie van Handel die toezicht houden op naleving van sanctie- en exportrecht. Het overgenomen bedrijf verbeurt USD 3.882.797 voor de bestuursrechtelijke schendingen van het sanctierecht en USD 391.183 voor de overtredingen van exportbeperkingen. Deze straf- en bestuursrechtelijke boetebedragen worden met elkaar verrekend in plaats van opgestapeld. Daarnaast verbeurt het bedrijf ook USD 1.655.189,57 aan te weinig betaalde heffingen en belastingen in het kader van de bestuursrechtelijke afdoening met de douane.

Wat heeft schending van het Amerikaanse sanctie- en exportrecht te maken met de nationale veiligheid? Volgens een topambtenaar van de Amerikaanse douane en binnenlandse veiligheidsdienst vormt de verboden uitvoer van gevoelige producten naar gesanctioneerde landen om deze te helpen Amerikaanse sancties te ontduiken een bedreiging voor het buitenlandbeleid en de nationale veiligheid van de V.S. Tegenwoordig is van alles sanctierechtelijk ‘gevoelig’, maar denk vooral aan aardolie, chips, halfgeleiders en alles dat kan worden gebruikt voor oorlog. Dus ‘gevoelig’ is nogal ruim en rekbaar.

En hoe zit het dan met de participatiemaatschappij? Het O.M. heeft besloten de participatiemaatschappij niet te vervolgen. Dit besluit volgt na toetsing aan de eisen die zijn vastgesteld in het vervolgingsbeleid voor bedrijven van het O.M. in het algemeen en van het Parket in het bijzonder en ook het speciale beleid van het Parket voor vrijwillige zelfmelding bij fusies en overnames. Deze zijn uitgebreid, maar hier wordt volstaan met de eisen van dat laatste beleid.

Het bedrijf moet (1) een andere rechtspersoon op rechtmatige wijze met een legitiem doel hebben overgenomen; (2) uit eigen beweging tijdig melding doen bij het Parket over mogelijke strafbare schendingen door de overgenomen rechtspersoon van wet- en regelgeving die gevolgen hebben voor de nationale veiligheid van de V.S.; (3) volledig meewerken aan het onderzoek door het Parket; en (4) tijdig passende maatregelen treffen tegen de gedragingen.

Voldoet het bedrijf aan deze eisen, dan zal het Parket in beginsel geen strafvorderlijke schulderkenning vorderen van de overnemende partij en geldt het vermoeden dat de overnemende partij niet zal worden vervolgd. Hoewel volgens het beleid het overgenomen bedrijf wordt geacht niet in aanmerking te komen voor afdoening door buitenvervolgingstelling, zal het Parket de tijdige zelfmelding van de overnemende partij toerekenen aan de overgenomen rechtspersoon en onderzoeken of de overgenomen rechtspersoon voor het overige voldoet aan de eisen van het vervolgingsbeleid van het Parket om in aanmerking te komen voor de buitenvervolgingstelling ingevolge dat beleid.

Het O.M. heeft bepaald dat de participatiemaatschappij in casu voldeed aan alle eisen. Met name de melding uit eigen beweging door de participatiemaatschappij was tijdig gezien de omstandigheden (onder andere de pandemie) en de achtergrond van samenvoeging van bedrijfsvoering van twee ondernemingen na de overname. Volgens het O.M. hebben de participatiemaatschappij en de overgenomen rechtspersoon volledige medewerking verleend aan het opsporingsonderzoek.

Dit deden zij volgens het O.M. door initiatief te nemen bij het opzoeken, vergaren en delen van relevante bewijsstukken met het O.M., inclusief bewijsstukken die in een andere taal waren opgesteld en in het buitenland waren. Ook reageerden zij snel en gedetailleerd op informatie- en bewijsverzoeken van het O.M.

Hun medewerking heeft volgens het O.M. aanzienlijk bijgedragen aan het opsporingsonderzoek dat uiteindelijk heeft geleid tot de vervolging en veroordeling na schulderkenning van de voormalige directeur. De overgenomen rechtspersoon heeft maatregelen getroffen tegen de hoofdoorzaak van de strafbare gedragingen in minder dan een jaar na ontdekking daarvan. De maatregelen waren onder meer ontslag van de betrokkenen en ontwerp en invoering van een uitgebreid systeem voor interne beheersing en naleving van wet- en regelgeving dat volgens het O.M. in de praktijk zijn doeltreffendheid heeft getoond voor opsporing en voorkoming van eventuele soortgelijke overtredingen.

De amnestieregeling heeft kosten: de inschakeling van advocaten voor intern onderzoek en de medewerking aan het opsporingsonderzoek. Ook de kosten met het opzoeken, vergaren en delen van bewijsstukken. Belangrijk ook de kosten voor bewijsstukken die in een andere taal waren opgesteld en in het buitenland waren. Voortvarendheid in de communicatie met de instanties heeft ook zijn kosten. Vergeet niet dat dit tegen de achtergrond was van een overname en samenvoeging van bedrijfsvoering met alle drukte en kosten van dien. Belangrijker nog zijn de kosten vanwege verbeuring van het wederrechtelijk verkregen voordeel, boetes en overige betalingen as gevolg van de gedragingen van het overgenomen bedrijf.

Wat is, gezien de kosten en inspanningen, dan het alternatief? Als een struisvogel je hoofd in het zand steken, terwijl een kudde strafvorderlijke olifanten op je af komt stormen? Volgens een topambtenaar van het O.M. die het nieuwe beleid aankondigde in oktober 2023, geldt dan volledige strafrechtelijke aansprakelijkheid voor de rechtsopvolger, met alle gevolgen van dien. Dus alle eerdergenoemde kosten, plus nog meer kosten voor verdediging van het bedrijf, mogelijk nog meer delicten en bestuurdersaansprakelijkheid, enzovoorts. De topambtenaar benadrukt dat de regeling zowel duidelijkheid en voorspelbaarheid voor iedereen als bescherming biedt aan de in de overname betrokken bedrijven en aandeelhouders.

Indien in uw land geen amnestie bij fusies en overnames beschikbaar is voor gevoelige overnamesectoren, dan toont deze zaak het nut daarvan, vooral voor participatiemaatschappijen. Ook al doet u als overnemende partij alles correct met onderzoek vooraf en achteraf, dan nog kan blijken dat er is gelogen. Met buitenvervolgingstelling na zelfmelding kunt u bijvoorbeeld de Nederlandse rechter en haar bemoeienis op voorhand buiten spel zetten. Daarmee bespaart u veel kosten en neutraliseert u haar eigen agenda (qua tijd en eigenbelang), merkwaardigheid en onvoorspelbaarheid die jaren aan procesvoering kunnen kosten met ook nog eens ongewenste resultaten voor u en het O.M. Door uw bedrijf buiten vervolging te stellen zet u de rechter en derden buiten spel.

Veel dank voor uw bezoek. Bij Plus Ultra hechten wij veel waarde aan de kwaliteit van juridische vertalingen. Wij waarderen onze cliënten ten zeerste en delen graag onze juridische en vertaalkundige vakkennis met u. Veel dank voor de donaties en voor het delen van Plus Ultra met anderen voor wie dit nuttig kan zijn. Het is door uw steun dat Plus Ultra gratis een bijdrage kan leveren aan onze geliefde mensen met waardevolle meertalige hulp en juridische en taalkundige artikelen en ook nuttige toeristische informatie en beelden. Nogmaals hartelijk dank voor uw steun en wij hopen u snel weer te zien.

U zult zien dat onze naam, ideeën en publicaties worden gekopieerd of iets soortgelijks wordt gemaakt of geprobeerd. Plus Ultra herkent u aan de inhoud.

© Plus Ultra Juridische Vertalingen & Uitgeverij. Alle rechten voorbehouden.