Plus Ultra | Kruispunt luchtvaart-, douane- en strafrecht

Op 25 januari 2026 arriveren na tussenlanding in Frankrijk twee verdachten op een Amerikaanse luchthaven vanuit Republiek Congo waar slechts kort daarvoor een uitbraak was van een besmettelijk virus, apenpokken. Bij aankomst volgen de gebruikelijke inspectie en vragen van de douane. Niets bijzonders. Wel bijzonder is de grote koffer die volgens de douane voor een zakelijke reis nogal ongebruikelijk is. De douane merkt dat één verdachte nogal nerveus reageert op het verzoek om zijn bagage te tonen. Wat heeft hij bij zich dat hem zo nerveus maakt?

Verdachte plaatst — nogal bezorgd, zo merkt de douane — een grote zwarte plastic koffer, kennelijk een materiaalkoffer, op een kar naast een onbekende. Die blijkt later verdachtes reisgenoot te zijn, maar de douane wist dat vooraf niet. De verdachten, beiden immigranten, één is Nederlander, werken namelijk als onderzoekers bij een Amerikaans viruslaboratorium. Nu merkt de douane dat zij samen reizen.

Zo’n grote koffer, merkt de douane op, is ongebruikelijke bagage voor een zakelijke reis. De koffer schijnt van de Nederlandse verdachte te zijn. De douanebeambten vragen hem wat erin zit. Hij antwoordt dat de koffer apparatuur bevat om diagnoses en proeven mee te doen. De beambten zeggen dat hij daarvoor de nodige documentatie moet tonen. Hij antwoordt dat hij alle stukken in zijn laptop heeft.

Vervolgens verzoekt de douane aan verdachte alle wettelijk vereiste en verplichte documentatie tonen. “Ja, ja, het staat allemaal op mijn laptop, maar dat hebben jullie allemaal niet nodig. Ik doe dit altijd zo”. De douane geeft verdachte wederom de opdracht alle vereiste documentatie te tonen.

Hij geeft dus als buitenlandse passagier een instructie aan de lokale autoriteiten: “dat hebben jullie allemaal niet nodig”. Wellicht gewend uit zijn reizen in Afrika. Hij verklaart zelf dat hij dit soort dingen vaak op deze wijze vervoert: “Ik doe dit altijd zo”. Deze verklaring, waaruit ook zelfvertrouwen en gewoonte blijkt, betekent ook dat hij goed bekend is met de toepasselijke wet- en regelgeving, de regels van het laboratorium waarvoor hij werkt, vooral de wettelijk vereiste stukken. Nadat zijn reactie bekend werd, is zijn instructie aan de autoriteiten totaal verkeerd gevallen bij de mensen die bovendien zijn verklaring “Ik doe dit altijd zo” zorgen baart.

Ondertussen vraagt de douane elders aan medeverdachte naar de inhoud van de grote koffer. Hij zegt dat zij diagnosemateriaal hebben meegenomen uit Republiek Congo. De beambten vragen uitdrukkelijk of zij in het bezit zijn van eventuele monsters of materialen die zij hebben meegenomen uit de onderzoekplaats in dat land. Hij ontkent: de koffer bevat uitsluitend “diagnosemateriaal”. Hij bevestigt aan de douane dat hij bekend is met de wet- en regelgeving voor het vervoeren van monsters of diagnosemateriaal en verklaart dat de Nederlandse verdachte over het vervoer daarvan gaat.

Na deze vragen laat de douane deze verdachte weten dat een andere douanedeskundige de bagage zal onderzoeken. Van de douane moet hij alle materialen aangeven die hij en medeverdachte in hun bezit hebben. Onderweg naar die deskundige vragen de beambten uitdrukkelijk aan de Nederlandse verdachte of zij in het bezit zijn van biologisch materiaal, monsters of iets anders waarvoor aanvullende documentatie is vereist. Hij ontkent stellig biologisch materiaal of monsters te hebben. Hij zegt dat hij alle nodige stukken heeft voor het diagnosemateriaal, want hij vervoert dat regelmatig. Ook zegt hij al het nodige bij zich heeft en dat dit niet zijn eerste keer is.

De Nederlandse verdachte verklaart ook dat hij niets bij zich heeft dat hij niet bij zich mag hebben en dat hij eerder ook biologisch materiaal heeft verzonden per koerier. Hij toont de stukken voor het zogenaamde “diagnosemateriaal”, bestaande uit een in het Frans geschreven lijst van circa 40 à 50 dingen. Verdachte verklaart dat één daarvan de materialen zijn die hij bij zich heeft. De beambten vragen hem wat precies die dingen zijn. Volgens verdachte apparatuur voor diagnose en proeven met apenpokken, testmateriaal en materialen die bestaan uit een mengsel van ingrediënten. Zij vragen hem die ingrediënten op te schrijven. Vanwege verdachtes antwoord denkt de deskundige — niet bekend met de waarheid — dat het veilig is om de doos te openen en te inspecteren. Blijkt dat het niet slechts om 1, 40 of 50 dingen gaat maar veel meer. De stukken en uitleg over de inhoud die verdachte vervolgens geeft, vinden de deskundige en de beambten onbevredigend. Dus volgt inbeslagname.

Uit daaropvolgend onderzoek door zowel de douane als de recherche blijkt dat de koffer maar liefst 113 microcentrifugebuisjes in koeldozen van piepschuim bevat. De inhoud heeft überhaupt niets te maken met “diagnosemateriaal”. De verklaringen aan de douane dat de koffer diagnosemateriaal bevat, zijn dus vals.

Uit nader rechercheonderzoek blijkt dat de koffer wel degelijk biologisch materiaal bevat. Verdachten hebben niet verklaard welk biologisch materiaal zij daadwerkelijk in hun bezit hadden. Noch toonden noch hadden zij de vereiste documentatie. Verdachten trachtten veeleer het te doen lijken alsof de monsters ongebruikte diagnosematerialen waren.

Uit laboratoriumonderzoek van de recherche blijkt dat het niet diagnosemateriaal maar onder meer het gedeactiveerd apenpokkenvirus is. De verdachten hadden daar specifieke toestemming en verplichte documentatie voor nodig om zulks te mogen meenemen in een commerciële vlucht en hadden zulks moeten aangeven bij aankomst. Dat alles hebben zij niet en hebben zij niet gedaan.

Dit alles zou ook in strijd zijn met het uitgebreide beleid en de vereisten en plichten van het Amerikaanse laboratorium met de hoogste veiligheidsmaatregelen waarvoor zij werken, die ongetwijfeld doorwerken in de contractuele verplichtingen van verdachten. De tenlastelegging heeft veel details hierover en over de opgegeven reisdoelen, maar dit is voldoende.

Op 2 juni 2026 bericht het Amerikaanse Openbaar Ministerie (“O.M.”) dat de verdachten worden beschuldigd van illegale invoer van het apenpokkenvirus en valse verklaringen aan de autoriteiten. Ten tijde van uitvaardiging van de tenlastelegging had de recherche 20 van de 113 buisjes onderzocht. Daarvan bevatten 17 buisjes het gedeactiveerde apenpokkenvirus, 1 bevatte het waterpokkenvirus en 2 buisjes bevatten uitsluitend menselijk DNA. Ten tijde van de voorgeleiding van de verdachten op 3 juni 2026 is nog niet bekend gemaakt wat er in de overige 93 buisjes van verdachten zit.

Op basis van de ten tijde van de tenlastelegging bekende inhoud van slechts 20 van de maar liefst 113 wederrechtelijk ingevoerde buisjes — onderzoek van de overige liep destijds nog — noemt het O.M. deze feiten ernstig. Het betreft immers valse verklaringen aan de autoriteiten en de gevaarlijke en illegale invoer van het gedeactiveerde apenpokkenvirus, wat in strijd is met onder meer de belangen van de volksgezondheid. Voor het vervoer en inactief maken van een virus geldt uitgebreide Amerikaanse wet- en regelgeving, zoals vergunnings-, douaneaangifte- en documentatievereisten. Dat een virus inactief is gemaakt (dus geneutraliseerd), maakt de illegale invoer daarvan nog niet legaal. De inhoud van slechts 20 van de 113 illegaal ingevoerde buisjes zegt niets over de inhoud van de overige 93 buisjes. Virussen meebrengen was niet een door verdachten aan werkgever opgegeven reisdoel. De illegale invoer betreft onder meer het apenpokkenvirus uit een gebied in Republiek Congo waar kort voor aankomst van de verdachten in Amerika dat virus was uitgebroken.

Volgens de tenlastelegging is de Nederlander afdelingshoofd van een Amerikaans viruslaboratorium waar allerlei onderzoek en proeven plaatsvinden met allerlei dodelijke virussen en ziekten, inclusief de ontwikkeling en verspreiding daarvan. Het werk van verdachten richt zich volgens het O.M., simpel gezegd, op onder meer nieuwe virussen en hoe deze zich verspreiden van het ene soort op het andere, zoals de mens. Dit kan ook worden vertaald als “hoe een virus van dier in een mens kan worden gebracht” of “hoe je een virus van dier in een mens krijgt”. Het laboratorium is van de meest beveiligde categorie met de zwaarste veiligheidsmaatregelen voor wetenschappelijk onderzoek van bekende en nog onbekende ziekten en ziekteverwekkers. Aldus het O.M. De Nederlandse verdachte doet veel onderzoek en experimenten met vleermuisvirussen, zoals bij Bat OneHealth.

Het laboratorium is vaker in opspraak geraakt toen het vaker fout ging tijdens experimenten en vooral na verdachtes betrapping in januari en vervolging. Één ongeluk overkwam een medewerker die werd gebeten door een aap die besmet was met de dodelijke Krim-Congo hemorragische koorts. Ook zijn er 2 incidentmeldingen dat een ziekteverwekker was “gestolen, verloren of vrijgekomen”. Een andere werknemer is in februari 2026 mogelijk blootgesteld aan die koorts tijdens aanraking met muizen toen er een gat zat in het beschermingsmiddel, kennelijk het laboratoriumpak. Deze ongelukken en de Nederlandse verdachte zijn al langer vaker onderwerp geweest van herhaaldelijke klachten, parlementaire debatten en onderzoeken. Het zijn immers immigranten en immigratie is net zoals in Nederland nu in Amerika een gevoelige kwestie. Vandaar ook krantenkoppen als “buitenlanders smokkelen virussen het land in”.

Op de afdeling van verdachten werken ook andere Nederlanders afkomstig van dezelfde Nederlandse universiteit. Deze is internationaal bekend, ook door collega-wetenschappers bekritiseerd, vanwege riskante experimenten, onderzoeksmethode en -doelen met gevaarlijke virussen. Om deze en andere ernstige redenen heeft het Amerikaanse Ministerie van Volksgezondheid financiering beëindigd aan een aan die faculteit verbonden bedrijf en het uitgesloten van verdere aanbestedingen. Hieraan gerelateerd is ook een strafvordering die is ingesteld in april 2026.

Let desondanks op de bewoording van een Nederlandse nieuwsomroep, vooral “toch” en “ze”: “Toch nemen de autoriteiten de zaak hoog op. “Ze [hier staat in het origineel: “deze gezondheidsdeskundigen”] hebben onze wetten overtreden door virale ziekteverwekkers te smokkelen in een volgepakt commercieel vliegtuig […]. Laat dat even tot je doordringen””. Deze omroep vindt het kennelijk (ietwat) overdreven of onterecht: een Nederlander die de wereld rondreist met virussen in zijn bagage en liegt over wat hij meeneemt, wat maakt dat uit?

Volgens de Amerikaanse Gezondheidsinspectie heel veel. Melding dat “ze” gezondheidsdeskundigen zijn, is belangrijk omdat die beroepsmatig en privé jegens de maatschappij allerlei wettelijke plichten hebben inzake veiligheid en volksgezondheid. Aan hen is, aldus de inspectie, bescherming van de volksgezondheid en het welzijn van het volk toevertrouwd. Als zij bewust pogen biologisch materiaal te verbergen en het land binnen te smokkelen zonder de vereiste vergunningen, dan hebben zij het vertrouwen van het volk geschonden en kunnen zij het in gevaar brengen, aldus de inspectie. Die gaan niet gedogen of mogelijk tweeërlei gebruik negeren.

Is het echt zo overdreven of onschuldig als de omroep lijkt te verwoorden? Het apenpokkenvirus vormt wereldwijd een dreiging en wordt onder meer verspreid door reizigers, aldus de verdachten in een vakblad van april 2026, dus na hun eigen reis. Als dit op een Nederlandse luchthaven zou zijn gebeurd, wat zijn dan de “normen en waarden”.

In artikel 6.52 van de Wet luchtvaart is het een misdrijf om gevaarlijke stoffen ten vervoer aan te bieden onder een andere benaming. In artikel 2, lid 6°, van het Besluit vervoer gevaarlijke stoffen door de lucht worden infectueuze stoffen als gevaarlijke stoffen aangewezen. Zie ook Verordening 2021/821 inzake controle op onder meer invoer van producten voor tweeërlei gebruik (zowel civiel als een militair) en hoofdstuk 3.6.2 van de regelgeving inzake gevaarlijke stoffen van de internationale handelsorganisatie voor luchtvaartmaatschappijen. Dus de conclusie is dat als anderen op een Nederlandse luchthaven zouden hebben gedaan wat de verdachten hebben gedaan, dan zou dat een misdrijf opleveren.

Zouden de Nederlandse autoriteiten iets doen? U mag het zeggen. Gezondheidsvoorbeelden zijn de ernstige misstanden in 2026 bij een donorkliniek en gebrekkige en geen actie door de autoriteiten en het Nederlands meer waar na het zwemmen honden plotseling zijn ziek geworden en overleden.

Wellicht klinkt de bewoording van de omroep wat vreemd, als niet verder wordt gekeken naar de verbanden en belangen in Nederland. Maar als je verder kijkt onder een oud tapijt kun je veel wormen en maden zien. Deze strafzaak biedt veel inzicht. Het eerdergenoemde van verdere overheidsaanbestedingen uitgesloten bedrijf dat volgens een Amerikaanse parlementskamer moet worden vervolgd, is nog altijd verbonden aan verdachtes Nederlandse alma mater.

Een Nederlandse krant noemt verdachte “topviroloog”, maar internationaal en in Amerika is hij gewoon een wetenschapper. Hij wordt niet zo “top” gevonden, onder meer vanwege de experimenten en onderzoeksdoelen die worden gezien als synoniem voor dierenmishandeling waarbij onderzoekers de dieren zo veel mogelijk pijn doen lijden en laten overlijden zonder verdoving en biologische wapens zoals het zo dodelijk en weerbaar mogelijk maken van gevaarlijke virussen. Al sinds 1492 zijn biologische wapens ingezet voor toe-eigening van onder meer land, zoals uitgebreid wordt omschreven in encyclopedieën. Zouden in het Nederlands parlementair onderzoek 6 jaar na de pandemie de gevaren van riskante virusexperimenten worden besproken? U mag het zeggen.

In Amerika in elk geval volop ophef, weerstand en protestvormen door onder meer belangenorganisaties, zoals te zien is bij het laboratorium. Ook is het onderwerp van andere parlementaire onderzoeken en parlementaire debatten. Dit komt in de context van ernstige zorgen en schaarse Nederlandse berichtgeving in april en mei 2026 over een virusuitbraak op een Nederlands cruiseschip die meerdere mensen heeft besmet en doen overlijden. Dit komt ook na het bezorgde bericht van een Amerikaanse viroloog dat mogelijk het pandemievirus door mensen zou zijn gemanipuleerd. Als dat zo is, dan is dat volgens hem funest voor virologisch onderzoek. De Nederlandse verdachte in februari 2020 antwoordt: “dan kan het feest beginnen”.

U zult zien dat onze naam, ideeën en publicaties worden gekopieerd of iets soortgelijks wordt gemaakt of geprobeerd. Plus Ultra herkent u aan de inhoud.

© Alle rechten voorbehouden. Plus Ultra Juridische Vertalingen, Wetgeving & Uitgeverij.