Plus Ultra | sanctierecht

In zijn rede voor de Volkenbond (de voorganger van de Verenigde Naties) van 1919 noemde de Amerikaanse President Woodrow Wilson economische sancties “iets veel ergers dan oorlog”, “een volledige isolatie, een boycot [. . .]. Geen natie die dat zes maanden kan volhouden. [. . .] Een boycot is een oneindig veel gruwelijker oorlogswapen” (Woodrow Wilson’s Case for the League of Nations, 1923, pp. 67, 69, 71). De wetenschap heeft deze woorden getoetst en bevestigd.

Economische sancties, ‘beperkende maatregelen’ genaamd in de Europese Unie (“E.U.”) en de Verenigde Naties, zijn, volgens deze laatste, “economische maatregelen die worden genomen door een Staat om een verandering in het beleid van een andere Staat af te dwingen”. Hoewel het informele woord ‘sanctie’ doorgaans wordt geassocieerd met een straf die een hogere autoriteit oplegt, bestaat die hogere autoriteit niet in het internationaal recht tussen naties omdat deze als gelijke soevereinen inter pares worden beschouwd. Vandaar ook dat de maatregelen in andere talen ‘eenzijdig’ worden genoemd

Op 23 juli 2025 heeft het Britse medische vakblad The Lancet Global een nieuw onderzoek gepubliceerd waarin wordt geconcludeerd dat de economische sancties van de V.S. en E.U. even dodelijk zijn als gewapende conflicten, waarbij naar schatting elk jaar meer dan een half miljoen mensen om het leven worden gebracht.

Het onderzoek constateerde een aanzienlijk causaal verband tussen de sancties en een toename van het sterftecijfer. Volgens het onderzoek hebben sancties dusdanig negatieve gevolgen voor de volksgezondheid dat het sterftecijfer gelijk is aan het sterftecijfer in oorlogstijd. Degenen die het hardst worden getroffen, zijn kinderen tot 5 jaar en ouderen tussen de 60 en 80 jaar. Zie het onderzoek voor uitgebreide kwantitatieve onderzoeksresultaten.

Het bevestigt formeel wat wandelend in een gesanctioneerd land al eenvoudig te zien was: het gebrek aan inkomsten vanwege exportbeperkingen als onderdeel van de sancties en het tekort aan medicijnen, medische hulp, voedsel en overige basisvoorzieningen vanwege importbeperkingen.

In zijn artikel in het dagblad Los Angeles Times merkt één van de onderzoekers, de econoom Mark Weisbrot, op dat de Amerikaanse economische sancties in strijd zijn met de verdragen die het land heeft ondertekend, zoals het Handvest van de Organisatie van Amerikaanse Staten. Uit onderzoek van die bewering blijkt inderdaad dat internationale humanitaire verdragen dergelijke economische sancties verbieden.

 Artikel 50 van het Verdrag nopens de wetten en gebruiken van de oorlog te land van 1907 (vervangt het Verdrag van 1899 betreffende de wetten en gebruiken van den oorlog te land) verbiedt specifiek de uitvaardiging van een “gemeenschappelijke straf, in geld of van anderen aard” in oorlogstijd: “Geenerlei gemeenschappelijke straf, in geld of van anderen aard, mag worden uitgevaardigd tegen de bevolkingen op grond van persoonlijke handelingen, waarvoor zij in haar geheel niet als hoofdelijk aansprakelijk kunnen worden beschouwd”.

Ook artikel 33 van het Verdrag van Genève van 1949 betreffende de bescherming van burgers in oorlogstijd eist “hoofdelijk aansprakelijkheid” en verbiedt “collectieve straffen”: “Geen beschermd persoon mag worden gestraft voor een vergrijp dat hij niet persoonlijk heeft begaan. Collectieve straffen, evenals alle maatregelen van vreesaanjaging of terrorisme, zijn verboden. Plundering is verboden. Represaillemaat-regelen ten aanzien van beschermde personen en hun eigendommen zijn verboden”.

Regel 103 en annotatie in deel II van de studie van het internationaal humanitair gewoonterecht door het Internationale Rode Kruiscomité bepaalt: “Collectieve straffen zijn verboden. [. . .] Het verbod op collectieve straffen is te vinden in veel militaire handboeken, alsmede de wetgeving van veel landen. Het wordt bekrachtigd in verschillende officiële verklaringen” inclusief die van de V.S. De eis van individuele strafrechtelijke aansprakelijkheid is vastgelegd in regel 102: “Niemand mag wegens een misdrijf veroordeeld worden, anders dan op basis van individuele strafrechtelijke verantwoordelijkheid”.

Hoewel deze humanitaire regels oud zijn, zijn zij nog van kracht maar er is niemand die naleving afdwingt.

Voor het opleggen van sancties aan een land eist de relevante wet van de V.S., de Wet economische bevoegdheden voor internationale noodtoestanden, dat de president moet verklaren dat het land “een nationale noodtoestand” veroorzaakt voor de V.S. en “een ongebruikelijke en buitengewone bedreiging vormt voor de nationale veiligheid en het buitenlandbeleid” van de V.S. (zie bijvoorbeeld Presidentieel Besluit 13692 van 8 maart 2015). De overwegingen uit de Amerikaanse wet- en regelgeving worden feitelijk gekopieerd in de wetgeving inzake beperkende maatregelen van de Europese Unie.

Zo is het in een Amerikaanse sanctiewet (Public Law 113 – 278) vermelde doel de uitvaardiging van “gerichte sancties tegen personen die worden geacht verantwoordelijk te zijn voor mensen-rechtenschendingen”. De overwegingen in de beperkende maatregelen van de E.U. vormen feitelijk een kopie van de overwegingen uit de wetgeving van de V.S. Volgens de E.U. zouden haar beperkende maatregelen “selectief” en gericht zijn “tegen de verantwoordelijken voor het beleid of handelingen die de E.U. wil beïnvloeden”, aldus de Engelse en Spaanse versies. Deze maatregelen zijn beweerdelijk “niet gericht tegen een land of bevolking. Sancties zijn niet als straf bedoeld” (nadruk toegevoegd).

Dit wordt door talloze voorbeelden uit de Europese geschiedenis weersproken. Haïti is vanaf zijn onafhankelijkheid het doelwit geweest van Europese sancties. Frankrijk eiste betaling gedurende 122 jaren van een enorm bedrag voor zijn emancipatie van slavernij en onafhankelijk op straffe van militaire represailles, omdat Frankrijk door de emancipatie “goederen” (slaven) zou verliezen. Haïti moest leningen aangaan bij Franse banken ter betaling van dat bedrag (met die inkomsten kon bijvoorbeeld de Eiffel-toren worden gebouwd). Later kwamen er Amerikaanse sancties bovenop van 1806 – 2003 waardoor de handel van het land volledig werd afgesloten van de rest van de wereld. De sancties moesten ervoor zorgen dat het land economisch zich niet normaal kon ontwikkelen. Het heeft sinds zijn onafhankelijkheid bijna 200 jaar lang geworsteld met sancties en armoede. Dus de bewering “sancties zijn geen straf” wordt weersproken door Europa’s eigen geschiedenis.

Hoewel genoemde wetgeving benadrukt specifiek gericht te zijn, blijkt uit het onderzoek dat in werkelijkheid de gevolgen van de sancties niet specifiek zijn beperkt tot die specifieke personen maar de hele bevolking treffen. Sterker nog, het wetenschappelijk onderzoek toont, zoals reeds op hoog niveau is gewaarschuwd, dat de sancties vaak überhaupt niet worden gevoeld door degenen tegen wie die zijn gericht, maar juist door de meest kwetsbaren van de bevolking van het land waartegen die zijn gericht. Hoewel genoemde wetgeving benadrukt niet gewelddadig te zijn, blijkt uit het onderzoek het tegendeel: in werkelijkheid zijn sancties niet alleen juist wel bestraffend, maar zelfs dodelijk. Vóór opheffing van de sancties tegen Syrië, erkende de Amerikaanse president in 2025 dat “de sancties wreed en verwoestend waren”.

Sancties veroorzaken niet alleen immigratie vanwege schaarste maar ook allianties tussen naties om schaarste tegen te gaan. De immigratie en allianties leiden op hun beurt weer tot meer sancties. Een vicieuze cirkel. Het doel om mensenrechten-schendingen tegen te gaan wordt met sancties niet verwezenlijkt maar juist verergerd doordat de sancties zelf mensenrechten schenden, en wel op dodelijk wijze.

U zult zien dat onze naam, ideeën en publicaties worden gekopieerd of iets soortgelijks wordt gemaakt of geprobeerd. Plus Ultra herkent u aan de inhoud.

© Alle rechten voorbehouden. Plus Ultra Juridische Vertalingen, Wetgeving & Uitgeverij.