“When lawyers trade reflection for automation, they surrender the very quality that makes their words worthy of belief.”

Mattox v. Product Innovation Research 
(E.D. Okla. October 22, 2025)

Plus Ultra | Appèlrecht en tuchtrecht

Appellant dient het inleidende stuk in (Memorie van Grieven) en de tegenpartij, geïntimeerde, volgt met haar antwoord (Memorie van Antwoord). Niets ongebruikelijks in een appèl. Wat volgt is wel ongebruikelijk. Na het antwoord te hebben gelezen verzoekt appellant om verlof tot amendering van haar memorie. In het verzoek verklaart zij dat de middelen, grieven en petitum in het amendement niet zijn gewijzigd, alleen de rechtsgronden en -verwijzingen. De wijzigingen, voegt zij daaraan toe, zijn gemaakt na lezing van de Memorie van Antwoord. Zij verklaart dat indiening van de geamendeerde memorie geïntimeerde niet zal benadelen. Het verzoek bevat een voorstelamendement maar verder geen uitleg waarom de amendering en toewijzing van dit ongebruikelijke verzoek nodig is, hoewel appellant aldus een nieuwe inleidende memorie zou kunnen indienen, terwijl het antwoord al is ingediend.

Dit is niet zomaar de zoveelste rechtszaak over problemen met het gebruik van generatieve kunstmatige intelligentie door advocaten. In het arrest van 22 april 2026 noemt de appèlrechter (“hof”) 3 recente arresten, 2 uit 2026 en 1 uit 2025. Dit appèl is echter het eerste in de desbetreffende staat waarin de keuze bestaat om advocaatkosten te laten vergoeden als tuchtrechtelijke sanctie in plaats van, of in aanvulling op, de boetes die moeten worden betaald aan het gerecht.

“This ruling is not about technology. It is about trust. Justice is built on language, and language draws its power from the hearts and minds that create it. Words alone are empty until filled with human conviction. The same is true of every pleading filed before this Court. Generative technology can produce words, but it cannot give them belief. It cannot attach courage, sincerity, truth, or responsibility to what it writes. That remains the sacred duty of the lawyer who signs the page. […] The integrity of judicial proceedings depends on the authenticity of what is filed. This case demonstrates the cost of neglecting that obligation.”

Mattox v. Product Innovation Research 
(E.D. Okla. October 22, 2025)

Na lezing van het verzoek en de door partijen ingediende memories, stelt het hof vast dat de ingediende Memorie van Grieven verzonnen aanhalingen bevatte en rechtsoverwegingen die valselijk werden toegeschreven aan bestaande zaken. Het hof stelt ook vast dat geïntimeerde is benadeeld, omdat zij moest reageren op een memorie met verzonnen rechtsbronnen. In het voorstelamendement is voorts de Memorie van Grieven vrijwel volledig herschreven. Dit zou geïntimeerde benadelen, omdat zij dan zou moeten reageren op een geheel nieuwe memorie. Het hof wijst het verzoek af, verwijdert de gewraakte memorie uit het dossier en beveelt appellant gemotiveerd te verklaren waarom niet afwijzing van haar appèl zou moeten volgen met oplegging van tuchtrechtelijke sancties aan de advocaat van appellant.

Al het werk, geld en de tijd bij de feiten- en appèlrechter — zelfs de probleemloze procesvoering in eerste aanleg — zou dus verloren gaan, doordat één advocaat in appèl is afgegaan op kunstmatig geijl. In haar reactie op het bevel neemt één van de advocaten van appellant de verantwoordelijkheid voor de gewraakte memorie. Zij erkent dat generatieve kunstmatige intelligentie is gebruikt als hulpmiddel voor het onderzoek en schrijven. De aanhalingen en juridische argumenten zijn niet onafhankelijk getoetst aan de genoemde zaken. Door deze fout zijn er onjuiste rechtsbronnen genoemd. Zij verklaart dat stappen zijn genomen om ervoor te zorgen dat soortgelijke fouten niet opnieuw worden gemaakt en dat generatieve kunstmatige intelligentie niet zal worden gebruikt voor juridisch onderzoek, rechtsverwijzingen, aanhalingen of parafraseringen in processtukken. Zij verzoekt dat het hof voor de door het gedrag van de advocaat geleden schade een andere maatregel oplegt dan afwijzing van het appèl.

Geïntimeerde op haar beurt vordert afwijzing van het appèl dan wel toekenning van de door geïntimeerde gemaakte advocaatkosten ter voorbereiding van haar Memorie van Antwoord en reactie op ‘s hofs bevel inzake de verzonnen rechtsbronnen. Wat betreft de advocaatkosten voor de memorie merkt zij op dat het bedrag hoger is dan het zou zijn geweest, indien geen verzonnen aanhalingen en onjuiste rechtsoverwegingen hadden gestaan in de gewraakte memorie. Immers, vermelding daarvan leidt tot declarabele tijd die moet worden besteed aan het zoeken naar aanhalingen die niet bestaan, het opnieuw lezen en opnieuw evalueren van rechtszaken om de genoemde rechtsoverwegingen te vinden, alsmede aan aanvullend onderzoek ter toetsing van geïntimeerdes begrip van het relevante recht.

Na ontvangst van de standpunten der partijen heeft het hof via verwijzingen binnen het gerecht ervoor gezorgd dat een meervoudige kamer uitspraak doet die kracht van precedent heeft, omdat dit een belangrijk probleem is dat zich herhaalt.

Volgens het hof had het op de weg van de advocaat van appellant gelegen om na ontvangst van de Memorie van Antwoord onmiddellijk bij het hof te melden dat haar eigen memorie door gebruik van kunstmatige intelligentie verzonnen recht bevatte en te verzoeken om verlof tot indiening van een herschreven memorie. Het door de advocaat ingediende verzoek was echter niet open daarover, hoewel openheid wel vereist is van een advocaat. Het voorstelamendement was ook problematisch en zou het probleem alleen maar verergeren, indien het hof het niet had afgewezen. Wel waardeert het hof de uitdrukkelijke, zij het late, erkenning van de advocaat dat dit probleem is veroorzaakt door haar gebruik van generatieve kunstmatige intelligentie.

Deze tendens waarbij processtukken worden ingediend waarin verzonnen recht staat, is iets nieuws. Het is, aldus het hof, cruciaal dat advocaten bereid zijn vast te stellen wat de rol is van generatieve kunstmatige intelligentie bij het veroorzaken van dit probleem, zodat kan worden vastgesteld hoe het gebruik van deze technologie strookt met onze plicht tot bescherming van de rechtstaat. De situatie is ernstig: het binnensluizen van valse jurisprudentie in de rechtspraktijk doet onze rechterlijke organisatie op haar grondvesten wankelen. Vaststellen welke rol generatieve kunstmatige intelligentie speelt bij het verzinnen van rechtsbronnen, stelt ons als beroepsgroep beter in staat om te evalueren of de voordelen van het gebruik van een technologie die rechtsbronnen verzint, veel zwaarder wegen dan de aanzienlijke risico’s daarvan.

Het hof weigert het appèl af te wijzen. Er is geen aanwijzing dat appellant zelf op enige wijze heeft aangemoedigd tot het gebruik van verzonnen rechtsbronnen. Voorts is het hof niet ervan overtuigd dat zij de gevolgen ervan moet ondervinden, omdat haar advocaat — niet zij — zonder passende voorzorgsmaatregelen volledig is afgegaan op kunstmatige intelligentie.

Het hof verleent haar advocaat verlof tot indiening van een geamendeerde Memorie van Grieven. Als dezelfde advocaat die indient, dan geldt echter wel de voorwaarde dat zij daar een ondertekende verklaring moet bijvoegen dat zij: de memorie heeft opgesteld zonder gebruik van generatieve kunstmatige intelligentie, elke daarin vermelde rechtszaak en -bron heeft gelezen en het bestaan van elke daarin vermelde, aangehaalde of geparafraseerde rechtsbron heeft gecontroleerd.

In een voetnoot wijst het hof op jurisprudentie waarin advocaten worden gewaarschuwd niet te denken dat de door gevestigde juridische informatiebronnen aangeboden producten van generatieve kunstmatige intelligentie niet dezelfde problemen kunnen veroorzaken als die van de gewraakte memorie. Ook de producten van gevestigde juridische informatiebronnen kunnen ijlen. In de jurisprudentie waarschuwt een ander hof dat advocaten voorzichtig moeten zijn en moeten weten hoe programma’s van generatieve kunstmatige intelligentie werken voordat zij die gebruiken, zelfs indien die nieuwe hulpmiddelen worden aangeboden door vertrouwde aanbieders van juridische technologie. Ongeacht door wie de programma’s worden aangeboden, generatieve kunstmatige intelligentie is zelf geen advocaat. Het is, aldus het hof, belangrijk om dat in gedachte te houden, indien die programma’s worden gebruikt om het werk van een advocaat te doen.

Geïntimeerde verzoekt om vergoeding van alle advocaatkosten die zijn gemaakt voor de reactie op de gewraakte memorie en het bijbehorend bevel tot verklaring van appellant. Het hof is het eens met de verzochte sanctie. De gewraakte memorie bevat niet slechts enkele onjuiste naast veelal juiste verwijzingen, zodat het probleem zou kunnen worden verholpen door verwijdering van enkele zinnen of verwijzingen en voortzetting met een gereviseerde memorie en het huidige antwoord. Integendeel, de gewraakte memorie bevat veel fouten: 6 van de 9 genoemde zaken verwijzen ofwel naar aanhalingen die niet bestaan ofwel naar rechtsoverwegingen die duidelijk niet daaraan toe te schrijven zijn. Om dit probleem te verhelpen moet appellant een vrijwel volledig herschreven memorie indienen. Dit vergt van geïntimeerde, op haar beurt, weer een nieuwe Memorie van Antwoord.

Hoewel de door geïntimeerde verloren tijd niet kan worden teruggegeven, overweegt het hof, kan die wel worden vergoed. Gezien de omstandigheden zou het volgens het hof onbillijk zijn om haar de kosten te laten dragen van zowel de reactie op de stellingen die worden geuit in de gewraakte memorie als de reactie op een vervangende memorie. Derhalve acht het hof het passend dat de advocaten van appellant de redelijke advocaatkosten betalen die zijn gemaakt voor de reactie op de gewraakte memorie en het bevel tot verklaring van appellant. Het hof wijst geïntimeerdes verzoek om vergoeding van advocaatkosten ad USD 8.044,25 toe.

Het hof wijst daarbij op de toepasselijke jurisprudentie. Zo concludeerde een ander hof in 2025 dat een advocaat door gebruik van niet-bestaande rechtszaken en -verwijzingen de tegenpartij de mogelijkheid ontneemt om naar behoren te kunnen reageren op zijn stellingen. Door een andere feitenrechter werd in 2025 verwijdering van de gewraakte processtukken uit het procesdossier bevolen, met veroordeling tot betaling van een tuchtrechtelijke boete van USD 6.000 aan het gerecht, alsmede vergoeding van advocaatkosten ter compensatie aan de advocaat van de tegenpartij voor de last die deze onterecht moest dragen doordat die moest reageren op pleitstukken die niet langer bestaan door die verwijdering uit het dossier. Een andere feitenrechter concludeerde in 2025 dat de ene partij met één druk op een knop een nepprocesstuk kan opstellen, terwijl de tegenpartij en de rechter vervolgens moeten spitten door rechtszaaknummers, -verwijzingen en -overwegingen om te bepalen welke delen daarvan — zo die er überhaupt zijn — juist zijn. Naarmate het gebruik van kunstmatige intelligentie blijft toenemen, aldus die feitenrechter, wordt de rechtspleging aanzienlijk belast met deze wanverhouding tussen partijen waarbij de ene partij zich steeds moet verweren tegen kunstmatig geijl van de andere partij.

Ten slotte nog de vraag of aanvullende sancties moeten worden opgelegd ter vergoeding van de schade aan het gerecht. Het hof wijst op haar eigen toepasselijke jurisprudentie waarin wordt bepaald dat indiening van verzonnen rechtsbronnen een belemmering vormt voor de beperkte rechterlijke middelen die beschikbaar zijn. Elk uur dat moet worden besteed aan het beoordelen van valse rechtsverwijzingen en -overwegingen is een uur die niet kan worden besteed aan zaken waarin advocaten hun betogen hebben onderbouwd met jurisprudentie die wel bestaat. Indien een advocaat besluit om te vertrouwen op generatieve kunstmatige intelligentie zonder passende voorzorgsmaatregelen, dan belemmert hij aldus op concrete wijze de rechtspleging. Dit vertraagt immers de afdoening van een afzonderlijke zaak en neemt tijd in beslag die had kunnen worden besteed aan de afdoening van andere zaken.

Ongeacht deze gerechtelijke schade, wijst het hof de vordering tot aanvullende tuchtrechtelijke sancties af. De toewijzing van de vergoeding van advocaatkosten is een zware sanctie en de reactie van de advocaat van appellant op het bevel tot verklaring biedt vertrouwen dat het niet weer zal gebeuren.

Kunstmatige intelligentie gebruiken om processtukken op te stellen en simpelweg verwijzingen controleren heeft volgens het hof niets te maken met een competente rechtspraktijk. Wanneer volgens de jurisprudentie advocaten hun denkwerk inruilen voor automatisering, geven zij juist precies datgene op dat hun woorden geloofwaardig maakt.

“When lawyers trade reflection for automation, they surrender the very quality that makes their words worthy of belief.”

Mattox v. Product Innovation Research 
(E.D. Okla. October 22, 2025)

Of u nu particulier of ondernemer bent, ongeacht of u aan het strand in Colombia of Tanzania zit, het kan geen kwaad om te vragen aan uw advocaat of die schriftelijk — niet telefonisch of van aangezicht tot aangezicht — kan vertellen of en hoe die kunstmatige intelligentie gebruikt voor uw zaak. De schijn van het gemak van automatisering zegt niets over de gevolgen van geautomatiseerd geijl. Hierboven is niet vermeld waar de appèlzaak over ging, omdat het technologieprobleem een geheel eigen leven is gaan leiden en een aparte zaak is geworden. Zoals u ziet, kan kunstmatige intelligentie uw hele zaak op zijn kop en een zijspoor zetten in een totaal andere richting ten koste van uw geld, tijd en investering, zonder dat u ook maar iets heeft gedaan en ook zonder dat uw advocaat ook maar iets heeft gedaan, anders dan één simpele druk op een knop.

U zult zien dat onze naam, ideeën en publicaties worden gekopieerd of iets soortgelijks wordt gemaakt of geprobeerd. Plus Ultra herkent u aan de inhoud.

© Alle rechten voorbehouden. Plus Ultra Juridische Vertalingen, Wetgeving & Uitgeverij.