Plus Ultra | Strafrecht | 17 februari 2026

“The creation of crimes after the commission of the fact, or, in other words, the subjecting of men to punishment for things which, when they were done, were breaches of no law, and the practice of arbitrary imprisonments, have been, in all ages, the favorite and most formidable instruments of tyranny.”

Alexander Hamilton,

The Federalist Papers, No. 84, 511

Artikel 1, lid 1, van het Nederlandse Wetboek van Strafrecht verwoordt het legaliteitsbeginsel (nullum crimen, nulla poena sine lege) als volgt:

“Geen feit is strafbaar dan uit kracht van een daaraan voorafgegane wettelijke strafbepaling”.

Een Engelse vertaling uit een Nederlands juridisch vertaalwoordenboek:

“No offence shall be punishable unless it was an offence under the law at the time it was committed.”

Die vertaling is vervolgens steeds opnieuw gebruikt, waarschijnlijk vanwege het knip-en-plakgemak. Knippen en plakken is in juridische teksten riskant. In bovenstaande vertalingen zijn namelijk meerdere vertaalkwesties te zien, die zowel voor vertalers als juristen niet eenvoudig zijn gebleken.

Zo luidt de vertaling in bijvoorbeeld The Dutch Penal Code (1997):

“No act or omission is punishable which did not constitute a criminal offense under the law at the time it was committed”. 

De vraag is of hier nog in de vertaling staat wat er in het origineel stond. Is “act or omission” de gewenste vertaling van de vakterm ‘feit’? Indien we deze vertaling van “feit”, “act or omission”, terugvertalen naar het Nederlands dan krijgen we bijvoorbeeld “handelen of nalaten”. Voordat we een debat aangaan over equivalentie tussen “feit” en “handelen of nalaten”, is het wellicht niet beter om te vragen wat er in de brontekst staat? Is “at the time it was committed” het equivalent van “uit kracht van een daaraan voorafgegane wettelijke strafbepaling”? U mag het zeggen.

“[B]efore a man can be punished as a criminal under the federal law, his case must be “plainly and unmistakably” within the provisions of some statute.” 

United States v. Gradwell, 243 U.S. 476, 485 (1917)

(quoting United States v. Lacher, 134 U.S. 624 (1890).

Op macroniveau valt te zien dat te vrij vertalen wellicht niet past bij dit soort bronteksten, wetteksten. De reden is dat een te losse vertaling de betekenis in de doeltaal te ver kan laten wegdrijven van de brontaal. Maar u vraagt zich wellicht af wat beter is: vrij vertalen of letterlijk vertalen. Het antwoord is uiteraard dat het ervan afhangt en ook dat het onderscheid beheersen juist de kunst is. Deze vraag benadrukt het feit dat vertalen tevens een kunst is en geen rekensom (sorry quants). Een vrije vertaling zou bijvoorbeeld wel passend zijn, indien de specifieke te vertalen woorden in de doeltaal niet beschikbaar zouden zijn of vrijwel betekenisloos zouden zijn (denk bij dit laatste aan gezegden). Maar als u kijkt, is er voor elk woord wel een Engels equivalent. Dus een dusdanig vrije vertaling lijkt niet alleen overbodig, maar juist riskant.

De risico’s op het microniveau betreffen vertaalfouten door semantische onduidelijkheden, betekenisverschuivingen, tegenstrijdigheden en omissies. Volgens de vertalers van The Dutch Penal Code, bijvoorbeeld,“zou vertaling van ‘feit’ met ‘fact’ voor de lezer onbegrijpelijk zijn”.  De vraag in een vertaalvakblad was ook of “act or omission” dan niet een te vrije vertaling van de vakterm ‘feit’ was. Dat is microniveau, want op woordniveau, maar cruciaal voor de betekenis van de hele zin. Daarnaast kunnen er nog esthetische kwesties zijn die sommigen geen echte fouten vinden (de zin loopt gewoon niet lekker) maar anderen weer wel (zo zeggen we dat gewoon niet), en die, alles in samenhang gezien en bij elkaar opgeteld, gevolgen hebben voor de kwaliteit van de vertaling.

“[A] statute which is so totally vague as to ‘proscribe[  ] no comprehensible course of conduct at all.’” 

United States v. Reed, 114 F.3d 1067, 1070 (10th Cir. 1997) (quoting United States v. Powell, 423 U.S. 87, 92).

Wat betreft semantische onduidelijkheden, betekenisverschuivingen en tegenstrijdigheden kan terugvertalen semantisch inzicht bieden. “Geen [offence] is strafbaar tenzij het een [offence] was (…)”. Maar wat is een “offence” in het Nederlands: een delict, overtreding, misdrijf of een feit dat wel bewezen is verklaard maar niet strafbaar is? En wat betekent het in het Engels? In elk geval is het woord hier een semantische onduidelijkheid. Omdat “feit” en “daaraan” beide worden vertaald met “offence” (“it” verwijst terug naar “offence”), ziet u niet alleen een betekenisverschuiving in de doeltaal (“feit” is volgens de redenering van de vertaling een “delict”) maar tegelijkertijd ook een tegenstrijdigheid. Laten we “strafbaar feit” zeggen, want dat benadrukt de tegenstrijdigheid: “Geen strafbaar feit is strafbaar tenzij het een strafbaar feit was (…)”. Hiermee krijgen we een contradictio in terminis in de doeltaal. Het legaliteitsbeginsel wordt niet op die manier geformuleerd in het Engels. Maar behoort de vertaler dit te weten? Zo ja, dan is diepgaande juridische kennis nodig. Zo nee, dan doet de kwaliteit van de vertaling er niet toe. Toch lastig, hoor, dat juridisch vertalen.

Tot slot nog een omissie: waar is “een daaraan voorafgegane wettelijke strafbepaling” (ongeveer de helft van de zin) gebleven in het Engels? Verloren of verdwaald in het vertaalproces. Wellicht, want is het gelijk aan: “krachtens de wet op het moment dat het werd gepleegd”? Met andere woorden, is “een daaraan voorafgegane wettelijke strafbepaling” het equivalent van “under the law at the time it was committed”?

Welke vertaalstrategie is beter voor wetteksten: één waarbij de brontekst zo nauwkeurig mogelijk wordt gevolgd of één waarbij die wordt losgelaten? De brontekst kan wellicht worden losgelaten, maar dan moet het wel ten behoeve van een juiste betekenis-overdracht gaan. De overdracht moet daarbij wel van de complete betekenis van de volledige tekst zijn.

Ziet u overigens hoe kort die Nederlandse zin is? En dan toch nog vertaalproblemen. De vraag is hoe dat dan zou gaan bij langere wetsbepalingen. Bovendien is het legaliteitsbeginsel inhoudelijk toch best belangrijk. Van een strafbepaling die zo geformuleerd zou zijn, zou in Amerika weinig overblijven omdat deze onredelijk vaag zou zijn, zodat strafvordering voor afwijzing klaarligt, en wel op grond van de eeuwenoude beginselen van nullum crimen sine lege en lex certa. Daarom liever Plus Ultra Juridische Vertalingen, die hebben een hele bibliotheek van Nederlandse wet- en regelgeving in het Engels.

Bij Plus Ultra Wetgeving kunt u terecht voor Engelse en Spaanse vertalingen van onder andere Nederlandse financiële wet- en regelgeving, en belasting- en strafwetten. Neem contact op met Plus Ultra Wetgeving voor een overzicht van de Nederlandse wet- en regelgeving die is vertaald in het Engels.

Veel dank voor uw bezoek. Bij Plus Ultra hechten wij veel waarde aan de kwaliteit van juridische vertalingen. Wij waarderen onze cliënten ten zeerste en delen graag onze juridische en vertaalkundige vakkennis met u. Veel dank voor de donaties en voor het delen van Plus Ultra met anderen voor wie dit nuttig kan zijn. Het is door uw steun dat Plus Ultra gratis een bijdrage kan leveren aan onze geliefde mensen met waardevolle meertalige hulp en juridische en taalkundige artikelen en ook nuttige toeristische informatie en beelden. Nogmaals hartelijk dank voor uw steun en wij hopen u snel weer te zien.

U zult zien dat onze naam, ideeën en publicaties worden gekopieerd of iets soortgelijks wordt gemaakt of geprobeerd. Plus Ultra herkent u aan de inhoud.

© Plus Ultra Juridische Vertalingen & Uitgeverij. Alle rechten voorbehouden